Blind voor het dierenleed achter botox behandeling
leestijd 5 minuten
Dierproeven voor cosmetica zijn verboden, maar botox is een medicijn en valt daarom buiten dat kader. Je botox behandeling is dus nog steeds niet dierproefvrij, terwijl er allang alternatieve testen beschikbaar zijn. Zijn we blind voor het dierenleed achter de botox behandeling?
Afbeelding @ Alexander Krivitskiy op Unsplash
We spraken met Justine Watkins, onderzoeker en promovendus aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Samen met de andere leden van het NWO-consortium Safety Assessment Through Animal-Free Evolution (SAFE)¹ ontdekte zij dat er, ondanks de beschikbare dierproefvrije alternatieven, jaarlijks nog steeds duizenden muizen sneuvelen tijdens de productie van botulinetoxine A producten.
LD50 units botox
Wie ooit een botoxbehandeling heeft ondergaan, kent het jargon wel: het aantal “units” per spier of per regio. Daar sta je als consument verder niet bij stil, maar die ogenschijnlijk neutrale eenheid is terug te voeren op de Mouth Lethality Bioassay (MLB), beter bekend als de LD50-test.
Deze test wordt uitgevoerd bij elke batch. De muizen worden geïnjecteerd met oplopende doses toxine, waarna onderzoekers gedurende 72 uur volgen welke dieren verlammen, benauwd raken en uiteindelijk stikken. De uitkomst – de dodelijke dosis voor 50% van de muizen – bepaalt de potentie van de nieuwe batch, en dat verwijst impliciet naar elke “unit” die bij ons wordt geïnjecteerd.
Geen muizen in de spreekkamer
In de spreekkamer is het testen op muizen geen gespreksonderwerp. Artsen praten met hun cliënten over de dosering, het resultaat en de kosten, maar nooit over de dieren die het leven laten tijdens de productie van botulinetoxine producten.
Volgens Justine is dat mogelijk onwetendheid, deels ongemak. “Veel clinici weten simpelweg niet welke testmethoden hun fabrikant gebruikt, en voor patiënten is er geen transparant label dat aangeeft of hun merk op muizen of in-vitro is getest,” zegt ze. Daarmee wordt het maken van een geïnformeerde ethische keuze voor consumenten moeilijk.
Bestaat vegan botox wel?
Sommige fabrikanten adverteren met “vegan” botox, maar als we de definitie van veganisme aanhalen, namelijk een leefstijl waarbij wreedheid jegens dieren wordt vermeden, dan is de claim twijfelachtig. Er zijn inderdaad varianten op de markt waarbij geen humaan albumine² is gebruikt, zoals Alluzience en Daxxify met plantaardige stabilisatoren, maar het is onduidelijk welke test er tijdens het productieproces wordt gebruikt. Deze vegan botox-varianten lijken aantrekkelijk voor de bewuste consument, maar of ze echt dierproefvrij zijn is de vraag.
Land van de jeugd
Botulinetoxine wordt in Europa geproduceerd bij Ipsen in Frankrijk en Bulgarije en Merz Pharma in Duitsland. In Ierland staat de fabriek van AbbVie, de producent van Botox en Vistabel. In de Iers-Keltische mythologie wordt met Tír na nÓg verwezen naar een paradijselijke plaats in het verre westen, vaak afgebeeld als een tijdloze plek waar geen ouderdom en ziekte bestaan. Dat zou zomaar eens over het westelijke kustplaatsje Westport kunnen gaan, waar de botoxfabriek gevestigd is. In het Land van de jeugd; de letterlijke vertaling van Tír na nÓg is. Ook in de Iers-Keltische mythologie werden dieren geofferd voor vruchtbaarheid of krachten.
Het is niet bekend hoeveel muizen er precies worden gebruikt, maar volgens schattingen gaat het in Europa om honderdduizenden muizen per jaar. In openbare jaarverslagen duiken de proeven op onder brede categorieën en vergunningen die zijn verleend voor “injecteerbare producten”, zonder dat het woord botulinetoxine valt. Laboratoria zijn niet transparant over hoeveel dieren zij gebruiken en verschuilen zich achter vertrouwelijkheidsovereenkomsten.
Dierproefvrij is mogelijk
Al jaren bestaan er celgebaseerde assays, waarin menselijke of dierlijke cellen in petrischaaltjes worden blootgesteld aan het toxine, zodat de biologische activiteit kan worden gemeten zonder dat een dier daadwerkelijk sterft. Zo kreeg AbbVie (toentertijd Allergan) in 2011 van de FDA en in 2012 van de EMA goedkeuring voor een volledig in vitro cell-based potency assay (CBPA) voor stabiliteits en potentie testen van Botox, ter vervanging van de klassieke muis-LD50 bioassay. Ook Merz en Ipsen kregen in 2015 en 2018 goedkeuring voor het gebruik van dierproefvrije tests.
De fabrikanten melden een vermindering in het gebruik van muizen, maar volledige vervanging is uitgebleven. Overigens sneuvelen er ook konijnen in het productieproces, op hen worden embryofoetale toxiciteit en vruchtbaarheidstesten met botulinetoxine gedaan, een standaardprocedure bij geneesmiddelenontwikkeling.
Elke batch opnieuw getest
Zowel de Verenigde Staten als Europa werken aan een roadmap voor het afbouwen van dierproeven bij biologische producten en Europese agentschappen verkennen hoe celgebaseerde assays structureel kunnen worden ingepast in de Farmacopee³, maar de focus lijkt hier vooral op chemicaliën te liggen.
Vooralsnog zijn dierproeven voor alle farmaceuten verplicht bij het testen van de veiligheid en werkzaamheid van biologische geneesmiddelen volgens EU-wetgeving. “Bij biologische producten zoals botox is elke batch uniek,” legt Justine uit, “en vooralsnog wordt elke batch opnieuw getest, anders dan bij gesynthetiseerde chemicaliën.”
Justine Watkins, Promovendus diergeneeskunde Universiteit Utrecht (eigen beeld)
In november vorig jaar hield Justine - op de bijeenkomst van de Europese Commissie Nationale Contactpunten van de Lidstaten verantwoordelijk voor de implementatie van Richtlijn 2010/63/EU inzake de bescherming van dieren gebruikt voor wetenschappelijke doeleinden - een pleidooi voor meer transparantie en om de afschaffing van de proeven met muizen te versnellen.
Haar artikel lees je hier: Botulinum neurotoxin: Tracking the transition from lethal dose to in vitro models.
Wat kun jij doen als consument?
Vind je het belangrijk dat je botox-behandeling dierproefvrij is? Dan kun je als consument bijdragen aan het versnellen van de implementatie van dierproefvrije tests voor botultinetoxine producten. Dat doe je zo:
Informeer bij je arts welk merk die gebruikt en of de fabrikant al overschakelt op celgebaseerde tests in plaats van muizenproeven. Geef aan dat dierproefvrije producten voor jou een belangrijk factor zijn bij het kiezen van een behandeling.
Wie betaalt, bepaalt. Geef aan dat je bereid bent een merk te kiezen dat dierproefvrij is, zelfs als dat iets duurder is. Hiermee geef je een sterk signaal af. Klinieken en farmaceuten volgen de vraag van klanten.
Neem contact op met de farmaceuten. Stuur een e-mail, gebruik het contactformulier op hun website of reageer via social media: vraag wanneer zij hun resterende dierproeven vervangen door de celgebaseerde assays.
Steun organisaties en onderzoek. Doneer en teken petities van organisaties die zich inzetten voor dieren zoals Proefdiervrij, Animal Rights en PETA.
Deel deze informatie in je eigen netwerk. Hoe meer bewustzijn, hoe groter de druk op de hele keten.
¹ Accelerating the transition to animal-free NGRA: A transformative governance approach https://www.nwo.nl/en/projects/nwa139520004
² Humaan albumine is eiwit uit menselijk bloedplasma dat fungeert als stabilisator en beschermt tegen degradatie tijdens productie, opslag, transport en toediening, en helpt bij een gelijkmatige verdeling in de oplossing voor injectie. Botox bestaat voor ongeveer ⅓ uit humaan albumine.
³ De Europese Farmacopee (Ph. Eur.) https://www.rivm.nl/geneesmiddelen/europese-farmacopee
